Drie uitgevers domineren markt: schoolboeken duur en slecht herbruikbaar
Dat concludeert toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM).
De ACM roept uitgevers onder andere op te stoppen met zogenoemde 'koppelverkoop', waarbij scholen zowel een papieren als een digitale versie van lesmateriaal moeten aanschaffen. "Dit zet afnemers voor het blok, want ze hebben weinig keuze uit alternatieven", zegt een woordvoerder tegen RTL Z.
Middelbare scholen kopen jaarlijks voor zo'n 280 miljoen euro aan digitale en papieren lesmaterialen. Drie partijen hebben een grote machtspositie vergaard bij de verkoop van schoolmaterialen; Noordhoff, Malmberg en ThiemeMeulenhoff. Zij bezitten samen 75 procent van de markt, laat de ACM weten. Bij sommige vakken heeft een van de drie partijen zelfs een aandeel van bijna 100 procent.
Dure boeken
Scholen wisselen niet vaak van methode als de prijs stijgt. Uitgevers hebben hierdoor geen prikkel om de prijs te verlagen, en zo kunnen schoolboeken duur blijven.
De prijzen van middelbare schoolboeken stegen de afgelopen zeven jaar sneller dan de prijzen voor andere boeken en software. Ondertussen past het lesmateriaal niet goed bij de wensen van scholen. En het aanbod van herbruikbare schoolboeken is gedaald naar 'bijna nul', ziet de toezichthouder.
De kosten van dure boeken zijn niet direct voor bijvoorbeeld ouders, want kinderen krijgen de meeste boeken en licenties van school. Het gaat hier om belastinggeld, zegt een ACM-woordvoerder. Voor iedere leerling is er een potje geld: hoe groter het deel is dat aan schoolboeken wordt uitgegeven, hoe minder er overblijft om te investeren in de kwaliteit van onderwijs. Daarom zijn hoge prijzen niet wenselijk, legt hij uit.
Lagere prijs, hogere kwaliteit
Een belangrijk deel van de oplossing ligt bij de scholen zelf, concludeert de toezichthouder. Scholen kunnen bij het kopen van boeken beter letten op de prijs, kwaliteit duurzaamheid. Door boeken gezamenlijk in te kopen, staan scholen ook sterker tegen uitgevers.
Uitgevers moeten zo worden aangemoedigd om de prijzen te verlagen. Ook moeten uitgevers papieren boeken en licenties voor online lesmateriaal los van elkaar aanbieden, zoals afgesproken. En moeten ze transparant zijn over de prijs, kwaliteit en het gebruik van licenties.
Tweede Kamer wil af van ieder jaar nieuwe schoolboeken: 'Onnodig veel verspilling'
De ACM kan partijen die misbruik maken van hun machtspositie onderzoeken en waar nodig handhaven. In het uiterste geval kan dat leiden tot een boete, zegt een woordvoerder. Over de hoogte daarvan kan hij niets zeggen.
Uitgever ThiemeMeulenhoff stopt vanaf volgend schooljaar met de vaste koppeling tussen boeken en digitale licenties, laat het bedrijf vandaag in een persbericht weten. Scholen kunnen dan zelf een keuze maken voor digitaal of papier.
Nieuw alternatief
Uitgeverij Neon (Nederlands Onderwijsinstituut) wil een alternatief zijn voor commerciële uitgevers van basis- en middelbare schoolboeken. "Neon is begonnen vanuit irritatie over de punten die de ACM nu noemt", zegt initiatiefnemer Marten Blankesteijn tegen RTL Z.
De coöperatie die lesmethoden ontwikkelt, is vorig jaar opgericht. Inmiddels telt Neon 100 medewerkers en zijn 1500 scholen aangesloten. Een paar honderd leraren testen sinds dit lesjaar de eerste boeken. "De algemene indruk is positief", aldus Blankesteijn. Vanaf volgend jaar moeten de eerste boeken voor de eerste leerjaren voor ongeveer vijftien vakken klaarliggen.
De zorgen over de markt van schoolboeken leeft al langer. Zo riep de MEVW, de branchevereniging van educatieve uitgevers, leden begin dit jaar op te stoppen met de 'koppelverkoop' en beter in te spelen op de wensen van scholen.
School is verplicht, maar de spullen zijn duur. In deze video zie je dat steeds meer gezinnen hulp vragen.
