Dit is waarom de vakbonden het ov platleggen

Het openbaar vervoer in Nederland lag woensdagochtend grotendeels plat. Vakbonden CNV, FNV en VCP trekken de kar bij stakingen onder het personeel van treinen, bussen en metro’s. Ook wordt er deze week actie gevoerd op universiteiten, bij metaalbedrijven en schoonmakers.

De bonden zijn boos over de plannen van het kabinet om te bezuinigen op de sociale zekerheid in Nederland. Hieronder lees je daar meer over.

1. Tegen welke plannen wordt er gestaakt?

D66, VVD en CDA kwamen in het regeerakkoord overeen om voor zo’n 6,8 miljard euro te bezuinigen op de sociale zekerheid. Wat de meeste tegenstand veroorzaakte, was een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd, de leeftijd waarop mensen een basispensioen krijgen van de overheid.

Ook in de uitgaven rond de werkloosheidswet (WW) wil het kabinet snoeien. De WW-uitkering voor mensen die werkloos raken, moet worden ingekort van twee naar één jaar. In de eerste twee maanden krijg je dan wel een hogere uitkering. Ook moet de maximumhoogte van de uitkering worden verlaagd.

De laatste grote sociale zekerheidsbezuiniging van dit kabinet ligt bij de WIA-uitkering voor mensen die na twee jaar ziekte niet meer volledig kunnen werken. Het plan is onder meer om het maximum dagloon te verlagen, waardoor toekomstige arbeidsongeschikten er volgens de vakbonden flink op achteruit kunnen gaan.

Na protest van werkgevers, oppositiepartijen en de vakbonden die een ultimatum stelden, ging het AOW-plan van tafel. Daarnaast worden de bezuinigingen op de WIA en de WW voorlopig in de ijskast gezet, zo schreef minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid). Het kabinet hoopt daarmee het overleg met de bonden en werkgevers over een sociaal akkoord voort te zetten. 

2. Waarom zijn de vakbonden nog steeds boos?

De bonden willen echter alle bezuiningen van tafel, en zetten de staking door. Volgens Hans Spekman, voorzitter van FNV, worden de zorgen over de sociale zekerheid 'diep gevoeld' onder de stakende achterban. "Als je ziek wordt, kun je direct in de problemen komen", zegt hij. Je bouwt minder WW op, krijgt minder loon in de ziektewet. Het gaat om grote bedragen met dito impact: "Als werknemer kom je zwakker te staan."

De plannen voor de AOW-leeftijd zijn van tafel, maar de bezuiniging staat weliswaar in een zelfbedachte ijskast maar blijft gewoon als post op de begroting staan. "Het geld moet dus uit de lengte of de breedte komen en daar zijn wij boos over", zegt Spekman. Volgens de voorzitter wordt hiermee het bestaande sociale akkoord opengebroken, ten koste van werknemers.

Het kabinet kan ook andere keuzes maken dan bezuinigen op de verzorgingsstaat, aldus de FNV-voorman. "Je kunt het begrotingstekort ook verder laten oplopen, tot boven de Europese norm van 3 procent", maar dat is iets dat het kabinet niet wil, zo benadrukte minister Eelco Heinen van Financiën recent nog.

3. Waarom wil het kabinet bezuinigen?

Daar zijn een aantal redenen voor. Om te beginnen gaat het kabinet fors meer geld uitgeven aan defensie en de NAVO. Nederland en andere NAVO-landen hebben zich gecommitteerd aan hogere uitgaven: 5 procent van het bbp moet uiteindelijk naar defensie. Dat gebeurt onder meer via een 'vrijheidsbijdrage', een extra belasting. Maar er wordt ook bezuinigd op andere ministeries, waaronder Sociale Zaken.

"Het kabinet wil de kosten voor de sociale zekerheid ook onder controle houden", zegt Floor Bremer, politiek verslaggever van RTL Nieuws. 'Zo’n 60.000 mensen stromen bijvoorbeeld jaarlijks de WIA in, en dat is volgens het kabinet te veel. De angst is dat er straks meer dan een miljoen mensen voor een deel of helemaal arbeidsongeschikt zijn. Dat is een flink deel van de beroepsbevolking. Tel daar het grote tekort aan keuringsartsen bij op, en je hebt een recept voor een 'vastgelopen systeem'.

4. Waar staan de werkgevers in dit verhaal?

Er was verrassend veel eensgezindheid tussen werkgevers en vakbonden over het van tafel halen van het AOW-plan van dit kabinet. VNO-NCW en MKB-Nederland noemden het besluit van het kabinet hierover en over het aanpassen van de andere bezuinigingsplannen 'verstandig'. Op dit moment praten ze met de vakbonden om te kijken of ze elkaar kunnen vinden en afspraken kunnen maken, zolang de vakbonden nog niet met kabinet om tafel willen. 

De focus van de werkgevers in dat gesprek ligt bij economische groei en het achterblijvende verdienvermogen van Nederland, zeggen ze. Volgens VNO-voorman Coen van Oostrom is die groei nodig om de AOW, sociale zekerheid en zorg te kunnen blijven betalen. De werkgevers worstelen naar eigen zeggen met de twee jaar loondoorbetaling bij ziekte, en de hoge instroom in de WIA.

5. Hoe verder met deze impasse?

Het kabinet heeft er vertrouwen in dat alle partijen snel weer om de tafel zullen komen. De hoop is dat dat voor de zomer nog gaat gebeuren. Ondertussen blijven de werkgevers en vakbonden praten met elkaar, en werkt het kabinet verder aan het verschillende scenario's voor een sociaal akkoord. Premier Jetten zei al bereid te zijn om zijn bezuinigingsplan aan te passen, al was het nog wel met de nodige voorzichtigheid. 

Politiek verslaggever Floor Bremer: "Vanuit het kabinet is te horen dat ze de vakbonden ruimte willen geven om hun ongenoegen kenbaar te maken met deze stakingen. Maar uiteraard is er wel de hoop dat de bonden snel weer aan tafel zullen komen, liefst nog voor de zomer. De bonden zelf tonen nog weinig toenadering. In deze stakingsweek zullen ze blijven benadrukken dat ze niet willen tornen aan de rechten van werknemers."

"Het kabinet hoopt daarom dat de gesprekken tussen de werkgevers en de vakbonden de impasse kunnen doorbreken. Maar vooralsnog komt daar weinig over naar buiten."

Het kabinet wil bezuinigen op de WIA. Voor mensen zoals Bart betekent dat minder inkomen, zo zie je in deze video.