Senioren hebben geld en willen verhuizen, toch komt woningbouw moeizaam van de grond

Delft, Den Haag, Dordrecht, Noordoostpolder en Deventer. Het zijn maar vijf gemeenten op een lange lijst waar de komende jaren een Knarrenhof wordt gebouwd. Deze speciale woonvorm voor ouderen, een eigen huisje op een gemeenschappelijk erf, is razend populair. Dertien Knarrenhofjes staan er nu in Nederland en de komende jaren komen daar nog ongeveer 20 hofjes bij: goed voor in totaal 600 woningen.

In Deventer komt de 18e Knarrenhof van Nederland, zegt Knarrenhof-oprichter Peter Prak. Er waren 1000 belangstellenden voor 23 woningen op dit hofje, de vraag is gigantisch. "In heel Nederland hebben we 64.000 mensen ingeschreven staan, terwijl we maar 3000 mensen een plekje kunnen geven de komende jaren."

Mariëtte en Kees ruilen hun huis in voor een Knarrenhof in Deventer:

Knarrenhofjes zijn zeer gewild, omdat ze een nieuwe oplossing bieden voor mensen op leeftijd: een nieuw eigen huis, niet te klein en van alle gemakken voorzien, maar wel op een gezamenlijk erf of aan een binnentuin. 

Vaak zit er ook nog een gemeenschappelijke huiskamer bij voor activiteiten. Omzien naar elkaar wordt gestimuleerd, maar Knarrenhofjes zijn nadrukkelijk geen woongroep, iedereen heeft z'n eigen huis.

"De kans dat je hier drie dagen dood in je eigen woning blijft liggen, lijkt me niet erg groot", legt Mariëtte Schoonaard uit. Zij en haar man verhuizen in 2026 naar de Knarrenhof in Deventer en laten een woning van 240 vierkante meter met een grote tuin achter. "Er zijn verdiepingen waar we nauwelijks meer komen. De enorme tuin die we nu hebben ga ik wel missen, maar het onderhoud niet."

Een woning op een Knarrenhof is niet goedkoop, afhankelijk van de locatie en de omvang kosten de huizen tussen de 300.000 en bijna 500.000 euro. Dat is veel geld, maar voor veel senioren is dat bedrag toch haalbaar. Honderdduizenden senioren wonen in een afbetaald huis, op een goede locatie, dat ze in de huidige overspannen woningmarkt voor de hoofdprijs kunnen verkopen.

Een derde van de Nederlandse koopwoningen wordt momenteel bewoond door mensen van 65 jaar of ouder en de meerderheid van die woningen is afbetaald, of heeft veel overwaarde. Deze groep gaat niet zomaar naar een klein appartement aan de andere kant van het land, maar wil iets moois terug voor de ruimte die zij opgeven, het liefst in dezelfde buurt of gemeente.

Knelpunten

Maar er komen veel te weinig seniorenwoningen bij om aan de vraag te voldoen. Commerciële projectontwikkelaars bouwen meestal geen Knarrenhofjes, omdat de bouwkosten relatief hoog zijn. De gemeenschappelijke ruimte, de binnentuin, dat gaat allemaal van de winst af die projectontwikkelaars kunnen maken, zegt Peter Boelhouwer, hoogleraar woningmarkt aan de TU Delft.

Ook gemeenten zijn daar gevoelig voor, want zij willen doorgaans een zo hoog mogelijke opbrengst voor hun grond en dat kan Knarrenhof, een stichting zonder winstoogmerk, niet bieden.

In Zwolle zijn inmiddels vier Knarrenhofjes, in Gouda twee. "Sommige gemeenten pakken dit actief op, andere doen veel te weinig", zegt Boelhouwer, die ook in de Raad van Advies zit van de Stichting Knarrenhof. "Gemeenten moeten hiervoor locaties beschikbaar stellen."

Volgens hem snijdt het mes aan drie kanten als je speciaal voor senioren gaat bouwen. Ten eerste zijn ouderen dan minder eenzaam, omdat ze een oogje in het zeil houden bij elkaar. Daarnaast komen er veel andere woningen vrij als senioren gaan verhuizen. Woningen die door ouderen worden verkocht zijn gemiddeld 128 vierkante meter, aldus het CBS, dus zeer geschikt voor gezinnen. 

Nu ouderen lang in grote huizen blijven zitten, moeten die nieuwgebouwd worden voor gezinnen. "Onbedoeld houden senioren de woningmarkt in gijzeling", concludeert Peter Prak.

In de derde plaats is de verwachting dat ouderen in dit soort woonvormen veel minder zorg nodig hebben, met alle financiële voordelen van dien. Boelhouwer gaat in 2026 onderzoeken wat dit precies oplevert. "Als je een jaar langer in een Knarrenhof kunt wonen, in plaats van in een verpleeghuis, dat scheelt enorm qua zorgkosten."

Overbruggingshypotheek

Hoewel hun huis vaak al (bijna) is afbetaald, ondervinden senioren toch problemen bij de aankoop van een nieuwe woning, zegt de Vereniging Eigen Huis. Om een woning op een Knarrenhof te kopen, heb je een overbruggingshypotheek nodig tijdens de nieuwbouwperiode, maar daar doen banken vaak moeilijk over.

"Het is onbegrijpelijk dat senioren die verhuizen naar een goedkopere woning en die meer dan voldoende overwaarde hebben in hun oude huis, geen overbruggingskrediet kunnen krijgen", zegt Michel Ligtlee, financieel expert bij Vereniging Eigen Huis. "Dit zorgt ervoor dat mensen vast blijven zitten in hun huidige woning, terwijl zij juist willen doorstromen."

Seniorenbank

In het onderhandelingsakkoord van CDA en D66 staat daarom een specifieke oplossing genoemd voor dit probleem waardoor het voor ouderen makkelijker wordt om een eigen seniorenwoning te financieren.

"Een doorstroombank of een aantrekkelijk hypotheekproduct voor ouderen (doorstroomhypotheek) zorgen dat stenen makkelijker in geld worden omgezet."